Geleneksel Gölge Oyunumuz Karagöz ve Hacivat

 Bir önceki yazım, genel  “kukla sanatı” hakkındaydı.  Bu yazımda ise daha ayrıntılı olarak, çok zengin bir kültüre sahip olan geleneksel gölge oyunumuzdan bahsetmek istedim. Karagöz ve Hacivat ‘ın kendine ait mistik evreni beni hep çok etkilemiştir. Kendine has çizgi karakteriyle insanların, evlerin, hayvanların, ağaçların dünyasının, nostaljik bir çocuk oyunundan fazlası olduğunu düşünürdüm hep.
Yıllar sonra, muhteşem bilgi kaynağı internetin hayatımıza girdiği yıllarda, ünlü gölge oyunu sanatçısı Emin Şenyer’in (Nam-ı diğer Hayali Saraç Emin) karagöz.net isimli sitesine rastlamamla bu konuda yanılmadığımı anladım. En önemli geleneksel sanatlarımızdan Karagöz ve Hacivat ile ilgili şaşırtıcı, heyecan verici ve hüzünlendirici pek çok bilgiye erişebildim.

geleneksel-golge-oyunumuz-karagoz-ve-hacivat

Karagöz ve Hacivat

Kökeninin nereden geldiği ile ilgili ihtimallere girmeyeceğim, bu tarz ansiklopedik bilgiler zaten her yerde var. Beni en çok etkileyen, Karagöz’ün başlangıçta siyasi taşlamalar içeren, yetişkinlere yönelik bir oyun olmasıydı. Hikayelerin bir çoğu mistik ve tekinsiz metinlere sahipti. Hatta Karaköy civarında, denizciler için, erotik konulu Karagöz oynatan yerler vardı. En popüler olduğu yıllarda öykülerin genel bir kurgusu olmakla birlikte, diyaloglar doğaçlama ve gündeme uygun olarak yapılıyordu. Tanzimat dönemi‘nde getirilen sansürler ve metne bağlı kalma zorunluluğuyla birlikte özelliğini yitirip halkın ilgisini kaybetmeye başladı ve sonunda didaktik senaryolarla oynatılan bir çocuk oyunu haline geldi.
karagöz.net ‘de bir makale vardı ki beni gerçekten derinden üzdü. Karagöz sanatçısı ve araştırmacı Ünver Oral yıllar önce tezini Karagöz ve Hacivat üzerine yapmak isteyen Danimarkalı bir kadın öğrenciden bahsediyordu. Bu hanım tezi için Türkiye’ye gelmeden önce yolu üzerindeki Yunanistan’a uğramıştı. Burada Yunan Karagöz’ü olan“Karagiozis” ile ilgili bolca broşür, kitap, plak ve tiyatro görünce çok sevinmiş ve “kimbilir anavatanı olan Türkiye’de neler bulurum” diyerek orada herhangi bir araştırma yapmamıştı. İstanbul’a gelip, bir çatı katı tutmuş ve heyecanla kendini Beyoğlu’na atıp kitapçıları gezmeye başlamıştı. Tahmin edebileceğiniz gibi, ne bir kitap, ne bir oyun bulabilmişti. Tesadüfen eline geçen bir broşürden Ünver Oral’a ulaşsa da sonuç olarak hevesini kaybedip ülkesine dönmüştü. (İlgili makaleye buradan ulaşabilirsiniz.)

Karagöz ve Hacivat

Yeniçeriler (2011, Belçika) Karagöz’ün yapım tekniğinden esinlenerek hazırladığım, altı hareketli, sırsız seramik heykel.

Kendi kültürümüzü ve sanatımızı bu kadar dışlamamıza rağmen, sayıları az da olsa, neyse ki hala çok değerli gölge oyunu sanatçılarımız var. Bundan sonraki yazılarımda, çok değerli iki “hâyalî”yi (Karagöz oynatıcısı) size tanıtıp onlarla yaptığım röportajları yayımlayacağım . Biri Metin Özlen‘in öğrencisi, Hâyalî Saraç Emin (Emin Şenyer). Diğeri de bu yıl 19.su yapılacak İstanbul Kukla Festivali’nin kurucusu ve yöneticisi Cengiz Özek. Onlara sorduğum sorularla hem kendimi hem sizi bilgilendirmek istedim.
Kim bilir,belki ülkemiz ve kültürümüz için gereken farkındalığı birlikte yaratırız.
Sevgilerimle….

Not: “Kukla Sanatı” konulu mini dizime ait röportajları ve diğer yazıları üzerlerine tıklayarak okuyabilirsiniz:

Türkiye’de ve Dünyada Kukla Sanatı

Emin Şenyer (Nam-ı diğer Hayali Saraç Emin) Röportajı

Cengiz Özek Röportajı

-Asuman Sübay Röportajı

-Pınar Akpınar Röportajı

İstanbul Kukla Festivali’nde sahne alacak gölge oyunları:

“Büyülü Ağaç” Cengiz Özek
16 Ekim Pazar 14:00 Küçükçekmece Sefaköy KSM.
18 Ekim Salı 10:30 Caddebostan Kültür Merkezi
23 Ekim Pazar 14:00 Küçükçekmece Cennet KSM.
27 Ekim Perşembe 11:00 Akbank Sanat
30 Ekim Pazar 14:00 Küçükçekmece Atakent KM.

“Çöp Canavarı” Cengiz Özek
19 Ekim Çarşamba 10:10 Terakki Okulları
19 Ekim Çarşamba 13:10 Terakki Okulları
20 Ekim Perşembe 14:00 Küçükçekmece Cennet KSM.
28 Ekim Cuma 11:00 Akbank Sanat

“Yalancı Karagöz” Emin Şenyer
19 Ekim Çarşamba 11:00 Yunus Emre KM Turhan Tuzcu Sahnesi

“Dünyanın Yemeği” Tiyatrotem
18 Ekim Salı 20:00 Yunus Emre KM. Turhan Tuzcu Sahnesi

Comments

comments

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.